Η αποπομπή της Κίμπερλι Γκιλφόιλ (Kimberly Guilfoyle) από τη θέση της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα, μετά τις αποκαλύψεις της The Wall Street Journal για πιέσεις υπέρ συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων, δεν ακυρώνει αυτόματα τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου καθώς το έργο αποτελεί διακομματική γεωστρατηγική προτεραιότητα της Ουάσιγκτον και της ΕΕ, αλλά η εμπορική αμφισβήτηση της ελληνικής διαδρομής μπορεί να επιτρέψει στην Τουρκία να υπονομεύσει το έργο προς όφελος των δικών της ήδη έτοιμων υποδομών.
1. Εμπορική απαξίωση και έλλειψη δεσμεύσεων (Market Test)
Η βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου εξαρτάται από το αν οι εταιρείες της Κεντρικής Ευρώπης θα δεσμεύσουν μακροχρόνια χωρητικότητα για τη μεταφορά αμερικανικού LNG μέσω Ελλάδας (Ρεβυθούσα, Αλεξανδρούπολη).
Αν το έργο πληγεί από τη σκανδαλολογία γύρω από την Γκιλφόιλ και θεωρηθεί πολιτικά ευάλωτο, οι αγοραστές ενδέχεται να στραφούν στη spot αγορά ή σε άλλες διαδρομές.
Αν οι ελληνικές υποδομές δεν προσφέρουν ανταγωνιστικές ταρίφες μεταφοράς, το έργο θα μείνει στάσιμο.
2. Η ετοιμότητα και η εναλλακτική της Τουρκίας (BOTAŞ αντί ΔΕΣΦΑ/DEPA)
Η Τουρκία έχει αναπτύξει τεράστια πλεονάζουσα χωρητικότητα εισαγωγής LNG και διαθέτει ήδη έτοιμο δίκτυο αγωγών (TurkStream, TANAP).
Το αμερικανικό (ή άλλης προέλευσης) LNG μπορεί να φτάνει εξίσου εύκολα σε τουρκικούς τερματικούς σταθμούς και από εκεί, μέσω της Βουλγαρίας, να διοχετεύεται στην Κεντρική Ευρώπη.
Ήδη, μεγάλες εταιρείες (όπως η Shell) έχουν παραδώσει φορτία αμερικανικού LNG στην Bulgargaz μέσω τουρκικού εδάφους.
Αν ο ελληνικός Κάθετος Διάδρομος καθυστερήσει λόγω των πρόσφατων εξελίξεων, ο τουρκικός ενεργειακός κόμβος (Gas Hub) θα γίνει ο μοναδικός ρυθμιστής των ροών.
3. Γεωπολιτικός εγκλωβισμός της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
Ο Κάθετος Διάδρομος σχεδιάστηκε ακριβώς για να παρακάμψει την Τουρκία και τη Ρωσία. Αν το έργο «κολλήσει»:
Η Άγκυρα θα αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο της «πύλης» (gatekeeper) της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Θα μπορεί επίσης να αναμειγνύει ρωσικό αέριο (μέσω του TurkStream) με LNG, εκδίδοντας τουρκικά τιμολόγια και παρακάμπτοντας τις ευρωπαϊκές κυρώσεις.
Με λίγα λόγια αν η Ελλάδα χάσει το momentum λόγω του σκανδάλου, η Τουρκία είναι έτοιμη να λειτουργήσει ως ο εναλλακτικός μεσάζοντος, παίρνοντας το αμερικανικό αέριο και τον γεωπολιτικό ρόλο της «πύλης» μέσα από τα χέρια της Αθήνας.
Σε ότι αφορά τον ίδιο τον Κάθετο Διάδρομο δεν είναι απλώς «στα χαρτιά», αλλά δεν είναι και 100% ολοκληρωμένος.
Η πιο ακριβής περιγραφή είναι ότι πρόκειται για ένα εν λειτουργία δίκτυο, το οποίο βρίσκεται σε φάση αναβάθμισης και επέκτασης.
Δεν πρόκειται για έναν ενιαίο, καινούργιο αγωγό που πρέπει να χτιστεί από το μηδέν, αλλά για ένα σύστημα διασυνδεδεμένων αγωγών και τερματικών σταθμών από την Ελλάδα μέχρι την Ουκρανία.
1. Τι λειτουργεί ήδη (Υφιστάμενες Υποδομές)
• Στην Ελλάδα: Ο ΔΕΣΦΑ διαθέτει το εθνικό δίκτυο, τον αναβαθμισμένο τερματικό σταθμό LNG στη Ρεβυθούσα, ενώ έχει τεθεί σε εμπορική λειτουργία και το FSRU Αλεξανδρούπολης, το οποίο αποτελεί τη βασική νέα «πύλη» εισόδου.
• Διασύνδεση Ελλάδας – Βουλγαρίας: Ο αγωγός IGB (Κομοτηνή – Στάρα Ζαγόρα) λειτουργεί κανονικά και μεταφέρει ήδη αέριο προς τον βορρά.
• Υπόλοιπος άξονας: Οι υφιστάμενοι αγωγοί σε Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία χρησιμοποιούνται ήδη για τη ροή αερίου (αντίστροφη ροή – reverse flow).
2. Τι κατασκευάζεται και τι εκκρεμεί (Επεκτάσεις και Αναβαθμίσεις)
Για να φτάσει ο Κάθετος Διάδρομος στη μέγιστη δυναμικότητά του (από τα περίπου 5 δισ. κυβικά μέτρα στα πάνω από 9 ή και 20+ δισ. ετησίως), απαιτούνται έργα ενίσχυσης (bottlenecking) και νέες διακλαδώσεις:
• Ελλάδα – Σκόπια: Ο νέος διασυνδετήριος αγωγός (IGNM) βρίσκεται υπό κατασκευή. Το ελληνικό τμήμα αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2026, ενώ το τμήμα των Σκοπίων το 2027.
• Επέκταση προς Σερβία: Μόλις πρόσφατα (Σεπτέμβριος 2026) εντάχθηκαν επίσημα στο σχήμα οι διαχειριστές της Σερβίας και των Σκοπίων, ώστε να κατασκευαστεί ο αγωγός που θα συνδέσει τις δύο αυτές χώρες και θα φέρει το αέριο στην Κεντρική Ευρώπη από εναλλακτική διαδρομή.
• Συμπιεστές και Σταθμοί: Οι διαχειριστές της Βουλγαρίας (Bulgartransgaz) και της Ρουμανίας (Transgaz) πρέπει να αναβαθμίσουν τους σταθμούς συμπίεσης στα δικά τους δίκτυα για να αυξηθεί η πίεση και η χωρητικότητα της ροής προς τα πάνω.
Το έργο βρίσκεται στο πιο κρίσιμο σημείο του, το Market Test (εμπορικές δημοπρασίες). Αν οι ιδιωτικές εταιρείες δεν κλείσουν μακροχρόνια συμβόλαια για να δεσμεύσουν τις νέες χωρητικότητες που σχεδιάζονται, οι διαχειριστές δεν θα προχωρήσουν στις τελικές επενδύσεις για τις επεκτάσεις.
Εκεί ακριβώς «καραδοκεί» η Τουρκία, η οποία έχοντας ήδη έτοιμο και υπερπλήρες δίκτυο, προσφέρει άμεση λύση στους αγοραστές, απειλώντας να αφήσει τις μελλοντικές επεκτάσεις του ελληνικού Κάθετου Διαδρόμου… στα χαρτιά.
Να σημειωθεί ότι η αμερικανική Argent LNG έχει συνάψει συμφωνία με το τουρκικό ενεργειακό χρηματιστήριο EPIAS για την προμήθεια 5 εκατομμυρίων τόνων LNG ετησίως, με μεσολάβηση του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, του διαβόητου Τομ Μπάρακ.
Στόχος της είναι να χρησιμοποιήσει την Τουρκία ως πύλη εισόδου του αμερικανικού αερίου προς τα Βαλκάνια.
Η παραίτηση της Κ.Γκιλφόιλ μπορεί να κοστίσει πολύ ακριβά στην χώρα, ειδικά από την στιγμή που η κυβέρνηση επέλεξε από μόνη της να διακόψει τις αγορές του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου.
