Η Ευρώπη βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μιας αμφιλεγόμενης συζήτησης σχετικά με τη μετανάστευση.
Στις 4 Αυγούστου 2026, οι Ευρωπαίοι υπουργοί Εσωτερικών συγκεντρώθηκαν για μια πανευρωπαϊκή συνάντηση έκτακτης ανάγκης σχετικά με τα σύνορα
Η συνάντηση αυτή ακολούθησε ημέρες κατηγοριών, αλληλοκατηγοριών και εσωτερικών διαμαχών μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, λόγω ενός περιστατικού κατά το οποίο περίπου 70.000 άτομα διέσχισαν τα σύνορα από το Μαρόκο προς τον μικρό ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στις ακτές της Βόρειας Αφρικής.
Πολλοί κολύμπησαν αρκετά μίλια στη Μεσόγειο για να αποφύγουν το βαριά οχυρωμένο συνοριακό φράχτη – με αποτέλεσμα 88 άτομα να πνιγούν σε μόλις 48 ώρες.
Ενώ η ισπανική αστυνομία συνόδευσε τα περισσότερα από αυτά τα άτομα πίσω στο Μαρόκο με τη βοήθεια των μαροκινών αρχών, η ευρωπαϊκή ακροδεξιά δεν έχασε χρόνο στο να εκμεταλλευτεί το επεισόδιο ως αφορμή για να τροφοδοτήσει περαιτέρω τις αντιμεταναστευτικές της πολιτικές.
Αν και δεν είναι η πρώτη φορά που χιλιάδες μετανάστες έχουν περάσει στη Θέουτα, το περιστατικό αυτό έχει πυροδοτήσει μια νέα διπλωματική κρίση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θυμίζοντας την «κρίση» του 2015, όταν η μετανάστευση απειλούσε επίσης να αποσταθεροποιήσει την Ένωση.
Όπως και τότε, το τελευταίο επεισόδιο δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα παραπληροφόρησης ή του τεράστιου αριθμού ανθρώπων που αναζητούν ασφάλεια στην Ευρώπη, αλλά αντανακλά τις διαφωνίες και την έλλειψη συντονισμένης δράσης στις Βρυξέλλες.
Τι εξηγεί την ξαφνική αύξηση της μετανάστευσης την περασμένη εβδομάδα
Οι Μαροκινοί, ειδικά στο βορρά, αισθάνονται εδώ και καιρό δυσαρέσκεια για την ανισότητα μεταξύ των τοπικών κοινοτήτων τους και των ισπανικών θύλακων –υπολειμμάτων της αποικιοκρατίας- που απέχουν μόλις λίγα μίλια.
Πολλοί αναφέρουν την έλλειψη θέσεων εργασίας ή εκπαιδευτικών ευκαιριών ως λόγους μετανάστευσης, σύμφωνα με την Κέλσι Νόρμαν, ερευνήτρια για τη Μέση Ανατολή, και τον Νίκολας Ρ. Μικίνσκι, επίκουρο καθηγητή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Πολιτιστικών Σχέσεων
Όπως γράφουν σε άρθρο τους στο The Conversation, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στο Μαρόκο ήταν μόλις 4.153 δολάρια ΗΠΑ το 2024, σε σύγκριση με τα 26.774 δολάρια στη Θέουτα.
Αυτή η ανισότητα έχει οδηγήσει ορισμένες Μαροκινές «γυναίκες-μουλάρια» να μεταφέρουν εμπορεύματα στις πλάτες τους για πώληση στη Θέουτα, υπό επικίνδυνες και ακόμη και θανατηφόρες συνθήκες.
Υπό κανονικές συνθήκες, αρκετές χιλιάδες μετανάστες διασχίζουν κάθε χρόνο χωρίς έγγραφα τα ισπανικά θύλακα της Θέουτα και της Μελίλια. Από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2026, 2.582 άτομα διέσχισαν τα σύνορα προς τη Θέουτα και περίπου 1.000 άτομα υπέβαλαν αίτηση ασύλου.
Παρατηρητές έχουν διατυπώσει διάφορες θεωρίες ως προς το γιατί ο αριθμός αυτός αυξήθηκε τόσο απότομα την περασμένη εβδομάδα.
Ο Πέδρο Σάντσεθ, πρωθυπουργός της Ισπανίας, κατηγόρησε ομάδες διακινητών που διέδωσαν φήμες στο διαδίκτυο σχετικά με μια πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία η Ισπανία δεν μπορεί να επαναπροωθήσει άτομα που έφτασαν δια θαλάσσης.
Όταν δημοσιογράφοι πήραν συνεντεύξεις από μετανάστες, πολλοί ανέφεραν ότι δημοσιεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πυροδότησαν την ελπίδα ότι θα μπορούσαν να κολυμπήσουν μέχρι τη Θέουτα και τελικά να ταξιδέψουν στην Ευρώπη για εργασία και μια καλύτερη ζωή.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τα συμφέροντα του Μαρόκου
Η Θέουτα, μαζί με τη Μελίγια, βρίσκονται υπό ισπανικό έλεγχο εδώ και τέσσερις αιώνες, αν και το Μαρόκο θεωρεί τις ενκλάβες ως κατεχόμενο μαροκινό έδαφος.
Από τη δεκαετία του 1990 και εντεινόμενα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, η Ισπανία έλαβε μέτρα για την ενίσχυση των οχυρώσεων στα σύνορα μεταξύ των θύλακων και του Μαρόκου, κυρίως λόγω του φόβου ότι μετανάστες από την υποσαχάρια Αφρική θα διέσχιζαν τη Μελίγια ή τη Θέουτα καθ’ οδόν προς την ηπειρωτική Ευρώπη.
Το Μαρόκο έχει συνεργαστεί σε μεγάλο βαθμό με την ΕΕ για την αναχαίτιση της μετανάστευσης, σε αντάλλαγμα για σημαντικά οικονομικά κίνητρα και διπλωματικά οφέλη, αν και η σχέση αυτή κλονίστηκε προσωρινά το 2021 λόγω ζητημάτων που αφορούσαν το κατεχόμενο από το Μαρόκο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας.
Σε αντίποινα για την απόφαση της Ισπανίας εκείνη τη χρονιά να επιτρέψει την ιατρική περίθαλψη του ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο της Δυτικής Σαχάρας, μιας απαγορευμένης οργάνωσης που υποστηρίζει την ανεξαρτησία, οι μαροκινοί συνοριοφύλακες επέτρεψαν σε περίπου 12.000 άτομα να περάσουν στη Θέουτα σε διάστημα δύο ημερών.
Η διαμάχη επιλύθηκε μόνο αφού ο Σάντσεθ έκανε κινήσεις προς το Μαρόκο, αναγνωρίζοντας την κυριαρχία του επί του εδάφους.
Και αυτή τη φορά, είναι εξίσου απίθανο δεκάδες χιλιάδες άτομα να είχαν καταφέρει να περάσουν χωρίς τη συνενοχή των μαροκινών συνοριοφυλάκων.
Αυτό οδήγησε ορισμένους παρατηρητές να εικάσουν ότι το επεισόδιο αποτελούσε για άλλη μια φορά αντίποινα του Μαρόκου έναντι της ισπανικής στάσης στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Αλγερία, τον κύριο πολιτικό και οικονομικό υποστηρικτή του Μετώπου Πολισάριο, λίγες ημέρες πριν από το επεισόδιο της Θέουτα.
Το πρότυπο μετά το 2015
Τα γεγονότα του Ιουλίου καθιστούν επίσης σαφές ότι η ΕΕ λειτουργεί υπό τη μακρά σκιά της «μεταναστευτικής κρίσης» του 2015, όταν περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι έφτασαν στην Ελλάδα και την Ιταλία από την Τουρκία και τη Βόρεια Αφρική, αντίστοιχα.
Ορισμένες χώρες ανέστειλαν τη λειτουργία της ζώνης Σένγκεν, η οποία επιτρέπει την ελεύθερη εσωτερική κυκλοφορία αγαθών και προσώπων σε 29 ευρωπαϊκές χώρες, και επανέφεραν τους συνοριακούς ελέγχους.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υιοθέτησε ένα υποχρεωτικό σύστημα ποσοστώσεων για την πιο δίκαιη κατανομή του βάρους των προσφύγων σε όλα τα κράτη μέλη, αλλά το σχέδιο κατέρρευσε εν μέσω έντονων αντιπαραθέσεων και αλληλοκατηγοριών, όταν η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Τσεχική Δημοκρατία αρνήθηκαν να συμμετάσχουν.
Για χρόνια, η νομοθεσία για τη μεταρρύθμιση της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ παρέμενε σε αδιέξοδο στις Βρυξέλλες, αφήνοντας την ΕΕ με ένα μόνο βασικό πολιτικό εργαλείο: τη βοήθεια για τη διαχείριση της μετανάστευσης.
Η ΕΕ διέθεσε περισσότερα από 5 δισεκατομμύρια ευρώ σε εξωτερική βοήθεια προς χώρες όπως το Μαρόκο για την αντιμετώπιση των «βασικών αιτίων της μετανάστευσης», αλλά η βοήθεια αυτή δεν ανέκοψε τη μετανάστευση.
Αντίθετα, όπως δείχνει το νέο βιβλίο των Νόρμαν και Μισίνσκι, «Aiding Autocrats», η ευρωπαϊκή βοήθεια για τη μετανάστευση έχει ενισχύσει αυταρχικούς ηγέτες και ενέχει τον κίνδυνο μεγαλύτερης καταστολής.
Ενώ το Μαρόκο αντιμετωπίζεται συχνά ως ένας σταθερός και αξιόπιστος εταίρος της Βόρειας Αφρικής τόσο από την Ευρώπη όσο και από τις ΗΠΑ, οι Μαροκινοί αντιμετωπίζουν μια κυβέρνηση που συχνά είναι καταπιεστική και περιφρονητική και η οποία έχει αποτύχει να αντιμετωπίσει τα οικονομικά προβλήματα των πολιτών της.
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, η κυβέρνηση κατέστειλε βίαια λαϊκές διαμαρτυρίες που επικεντρώνονταν σε οικονομικά και πολιτικά αιτήματα, όπως η αντιμετώπιση της ανεργίας και η μείωση της διαφθοράς. Οι διαδηλώσεις αυτές ήταν ιδιαίτερα έντονες στο βόρειο τμήμα της χώρας, κοντά στη Θέουτα.
Το 2024, μετά από χρόνια προσπαθειών, η ΕΕ συμφώνησε τελικά σε ένα πολύ πιο αυστηρό σχέδιο μετανάστευσης σε ολόκληρη την ήπειρο, συμβάλλοντας στην εδραίωση της στροφής της Ένωσης προς τα δεξιά.
Το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο δίνει έμφαση σε ταχύτερες απελάσεις και λιγότερα δικαιώματα προσφυγής για τους αιτούντες άσυλο, τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 2026.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Επιπτώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζιόρτζια Μελόνι, ίσως η κορυφαία δεξιά πολιτικός της ΕΕ που υποστηρίζει τον περιορισμό της μετανάστευσης, εκμεταλλεύτηκε το επεισόδιο της Θέουτα.
Ισχυρίστηκε ότι «η ανεξέλεγκτη παράνομη μετανάστευση αποτελεί πραγματική απειλή για την ασφάλεια των ευρωπαϊκών συνόρων».
Η Ιταλία, μαζί με τη Φινλανδία, την Αυστρία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Τσεχική Δημοκρατία, ζήτησε την αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη Σένγκεν.
Η Μελόνι επανέφερε επίσης τους συνοριακούς ελέγχους με την Ισπανία, παρόλο που η Θέουτα δεν αποτελεί μέρος της ζώνης ελεύθερης κυκλοφορίας και η Ισπανία με την Ιταλία δεν έχουν κοινό χερσαίο σύνορο.
Η έκτακτη σύνοδος κορυφής της 4ης Αυγούστου συνέχισε το μοτίβο της πολιτικής κρίσης του 2015, μετά την οποία η ΕΕ πραγματοποίησε περισσότερες από 20 συνόδους κορυφής για τη μετανάστευση, προσπαθώντας να ωθήσει τα κράτη μέλη σε συντονισμένες ενέργειες.
Πριν από την τελευταία σύνοδο κορυφής, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υποστήριξαν ότι το σχέδιο της Ισπανίας να χορηγήσει άδειες διαμονής και εργασίας σε 500.000 μετανάστες χωρίς έγγραφα είχε αποτελέσει κίνητρο για την ξαφνική αύξηση των αφίξεων την περασμένη εβδομάδα.
Αυτό, ωστόσο, θα ήταν αντίθετο με τα ιστορικά προηγούμενα.
Τόσο η Ιταλία όσο και η Ελλάδα είχαν πραγματοποιήσει εκτεταμένες εκστρατείες για τη χορήγηση νομικού καθεστώτος σε μετανάστες χωρίς έγγραφα κατά τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, και οι ερευνητές δεν βρήκαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι λεγόμενες διαδικασίες νομιμοποίησης οδήγησαν σε περαιτέρω μετανάστευση χωρίς έγγραφα.
Μετά τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, τα κράτη μέλη φάνηκαν να έχουν κατευναστεί, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποσχέθηκε να ενισχύσει τη χρηματοδότηση για την ασφάλεια των συνόρων, τη συνεργασία με τις αφρικανικές κυβερνήσεις και την αύξηση των απελάσεων.
Ρεαλιστικά, όμως, όσο η Ευρώπη συνεχίζει να χρησιμοποιεί τη βοήθεια για την ενίσχυση της ασφάλειας των συνόρων χωρίς να αντιμετωπίζει τα υποκείμενα ζητήματα, όπως οι οικονομικές ανισότητες και η κακή διακυβέρνηση στις γειτονικές χώρες, πιθανότατα θα υπάρξουν περισσότερα περιστατικά ξαφνικής, χαοτικής και μεγάλης κλίμακας μετανάστευσης, και όχι λιγότερα.
