Εγκληματική αδιαφορία για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον στη Σάμο

Οι ξύλινοι στύλοι, εμποτισμένοι με την καρκινογόνο ουσία κρεόζωτο και οι μετασχηματιστές, που περιέχουν πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs), έχουν συσσωρευτεί και αφεθεί εκτεθειμένοι απευθείας πάνω στο έδαφος, χωρίς τα αυστηρά μέτρα προστασίας που ορίζει ο νόμος. Πρέπει να επισημανθεί πως το κρεόζωτο εδώ και δεκαετίες έχει χαρακτηριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως ισχυρά τοξική και καρκινογόνος ουσία. Η παράνομη εναπόθεση αυτών των τοξικών υλικων δίπλα σε γεωτρήσεις πόσιμου νερού αποτελεί κραυγαλέα παραβίαση της εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας, καθώς θέτει σε άμεσο κίνδυνο την υγεία των κατοίκων της Σάμου. Μάλιστα, έχουν εναποτεθεί πάνω σε απορροή που οδηγεί στα πηγάδια και τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις του Μεσοκάμπου. Η διάχυση αυτών των τοξικών ουσιών στο περιβάλλον, στο έδαφος, στα υπόγεια ύδατα, στη χλωρίδα και στην πανίδα έχει μακροχρόνιες και μη αναστρέψιμες συνέπειες.

Το Ινστιτούτο “Αρχιπέλαγος”, έχοντας καταγράψει εκτενώς την κατάσταση με φωτογραφικό και γεωγραφικό υλικό, έχει καταθέσει Μηνυτήρια Αναφορά στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Σάμου από τον Οκτώβριο του 2025, τονίζοντας τον επείγοντα χαρακτήρα του θέματος και ζητώντας την άμεση παρέμβαση των δικαστικών αρχών και των υπηρεσιών περιβάλλοντος για την απομάκρυνση των τοξικών υλικών, τη διερεύνηση ευθυνών και την επιβολή των νόμιμων κυρώσεων σε κάθε υπεύθυνο, καθώς και την εκτίμηση της έκτασης της τοξικής ρύπανσης που έχει ήδη προκληθεί.

Παρόλο που για ένα τόσο σοβαρό και οφθαλμοφανές ζήτημα οι αρμόδιες αρχές θα έπρεπε να έχουν κινηθεί αυτεπαγγέλτως, σήμερα, 5 μήνες έπειτα από την μηνυτήρια αναφορά που έχει υποβάλει το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος για το θέμα αυτό, και τη σχετική δικογραφία, η απραξία των αρχών είναι κραυγαλέα. Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι αρμόδιοι φορείς – Δήμος Ανατολικής Σάμου, Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. και η αρμόδια εργολάβος εταιρεία – έχουν επιλέξει την αδράνεια και τη σιωπή. Καμία πρόνοια δεν έχει ληφθεί για την ασφαλή συλλογή και απομάκρυνση των επικίνδυνων υλικών, ούτε για την πρόληψη της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων. Παράλληλα, η εργολάβος εταιρεία συνεχίζει ανενόχλητη να διαμορφώνει την περιοχή όπως θέλει, να αποκρύπτει στοιχεία και να θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την δημόσια υγεία των κατοίκων του νησιού.

Με τη συνήθη αιτιολογία ότι το υπάρχον προσωπικό της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Υδροληψίας της Περιφερειακής Ενότητας Σάμου είναι ολιγομελές, δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος στην Προκαταρκτική Εξέταση και γενικότερα στις έρευνες ενός τόσο σημαντικού προβλήματος που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τη δημόσια υγεία.

Στο ενδιάμεσο, βλέπουμε να τελείται από την εργολάβο εταιρεία επιχείρηση απομάκρυνσης/εξαφάνισης κρίσιμων αποδεικτικών στοιχείων από το χώρο εναπόθεσης, αποθήκευσης, απόρριψης, διαχείρισης, φύλαξης ξύλινων στύλων/μετασχηματιστών της ΔΕΗ με σκοπό την αποφυγή επίρριψης διοικητικών/ποινικών ευθυνών των εμπλεκόμενων προσώπων, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την παρατεταμένη αδιαφορία που επέδειχναν τόσο καιρό, παραλείποντας να λάβουν οποιαδήποτε προστατευτική ενέργεια, καθότι έχουν ιδιαίτερη νομική υποχρέωση.

Πρέπει να αναφερθεί ότι σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτά τα τοξικά και επικίνδυνα υλικά πρέπει να μεταφέρονται με συγκεκριμένες προδιαγραφές ασφαλείας και να αποθηκεύονται σε ειδικά διαμορφωμένους και αδειοδοτημένους χώρους, όπου αποκλείεται ακόμα και η ανεπαίσθητη διαρροη των τοξικών ουσιών. Μετέπειτα ορίζεται μεταφορά τους σε ειδικούς χώρους αδρανοποίησης στο εξωτερικό δεδομένου ότι δεν υπάρχουν κατάλληλοι χώροι στην Ελλάδα.

Με γνώμονα την αποτροπή της βέβαιης τοξικής ρύπανσης του περιβάλλοντος και του υδροφόρου ορίζοντα σύμφωνα με το νόμο θα έπρεπε να είχαν οριοθετηθεί ζώνες ασφαλείας γύρω από τις γεωτρήσεις, και προστασία τους από τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας και του δήμου, λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές πρόληψης και προφύλαξης.

Η απόλυτη αδράνεια, αδιαφορία, αλλά και η συγκάλυψη από την πλευρα των θεσμικών φορέων της Σάμου απέναντι σε ένα τόσο σοβαρό έγκλημα κατά της δημόσιας υγείας, συντελεί παράλληλα στην καταστροφή μεγάλους μέρους του υδροφόρου ορίζοντα του νησιού. Από πλευράς του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος, μόνη λύση είναι θα προωθήσουμε τον φάκελο της υπόθεσης σε ανώτερο δικαστικό επίπεδο, καθώς και στις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές. Σε κάθε περίπτωση όμως καλούμε τους πολίτες και τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών στη Σάμο να αναλάβουν τις ευθύνες τους απέναντι σε ένα θέμα τους αφορά άμεσα.

Για το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας “Αρχιπέλαγος”

Θοδωρής Τσιμπίδης